کاهش سطح اراضی آبی، تشدید شوری منابع آب، گسترش دشتهای ممنوعه و تداوم خشکسالی، کشاورزی ایران را در برابر محدودیتهای فزاینده منابع قرار داده است؛ چالشهایی که همزمان با هدفگذاری تولید بیش از ۱۵۰ میلیون تن محصول کشاورزی در سال ۱۴۱۰، ضرورت عبور از شیوههای سنتی و حرکت به سمت کشاورزی هوشمند را بیش از گذشته پررنگ کرده است.
به گزارش قدس آنلاین بر همین اساس مسئولان و فعالان بخش کشاورزی تأکید دارند که هوشمندسازی بهویژه در مدیریت آب و آبیاری نه فقط انتخابی فناورانه بلکه ضرورتی برای افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها، حفظ منابع آب و خاک و تأمین امنیت پایدار غذایی کشور است.
بهرهوری کشاورزی باید به ۵۰ درصد برسد
به گفته معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی یکی از اهداف مهم برنامه هفتم پیشرفت، ارتقای بهرهوری است که باید در برنامه به حداقل ۵۰ درصد برسد.
جعفر گوهرگانی در نشست «فناوریهای مدیریت کمی و کیفی منابع آب» افزود: بر اساس سند ملی دانشبنیان امنیت غذایی و با پیشبینی جمعیت ۹۳ میلیون نفر در سال ۱۴۱۰، باید با وجود کاهش اراضی آبی، تولید محصولات کشاورزی را به ۱۵۰ میلیون تن برسانیم. اراضی آبی از ۸.۳ میلیون هکتار در سال ۱۳۹۸ به ۷.۸ میلیون هکتار در ۱۴۱۰ کاهش مییابد.
وی ادامه داد: بیش از ۶۵ درصد منابع آب زیرزمینی و ۴۵ درصد منابع آب سطحی با افزایش شوری مواجهاند. بر اساس تعاریف موجود، سرانه کمتر از ۱۷۰۰ مترمکعب به ازای هر نفر وارد محدوده تنش آبی میشود اما بسیاری از استانها حدود هزار مترمکعب سرانه دارند و در استانهایی مانند البرز و تهران به دلیل افزایش جمعیت، سرانه منابع آب وضعیت نامناسبی دارد. علاوه بر این فرونشست ناشی از برداشت بیش از ظرفیت، رعایت نشدن الزامات و نادیده گرفتن حقابه پاییندست سدها در کرمان، مرکزی و خراسان مشاهده میشود.
گوهرگانی با بیان اینکه بیش از سه میلیون هکتار همچنان سنتی آبیاری میشود، تأکید کرد: مسئله کشاورزی صرفاً کمبود آب نیست و باید مؤلفهها جامع مدیریت شوند و هوشمندسازی با پیشبینی دقیق، بهینهسازی نهادهها، مدیریت آبیاری، پایش سلامت محصولات، کاهش ضایعات و تصمیمگیری دادهمحور، تابآوری و پایداری را افزایش میدهد.
هوشمندسازی کشاورزی با افزایش بهره وری آب
به گفته وی مطالعهای در ۲۰۲۶ نشان میدهد مدیریت پیشبینانه و هوشمند، بسته به محصول، اقلیم و سامانه، مصرف آب آبیاری را ۹ تا ۵۰ درصد کاهش میدهد. در ایران سطح عملیاتیشدن آبیاری هوشمند در کشور پایین و حدود ۲۰ هزار هکتار از اراضی دولتی به صورت پایلوت تحت آبیاری هوشمند قرار گرفته است.
بنا به اظهارات گوهرگانی آب ستون فقرات کشاورزی هوشمند است و هوشمندسازی نباید صرفاً برای آب تعریف شود، بلکه باید کل کشاورزی را دربرگیرد و هدف اصلی نه صرفاً کاهش مصرف آب بلکه افزایش بهرهوری آب است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی تاکید کرد شرکتهای تجهیزات آبیاری و هوشمندسازی باید شریک پروژهها باشند.
به گفته گوهرگانی هوشمندسازی راهبردی اساسی برای امنیت پایدار غذایی است. او افزود: یکی از زیربرنامههای هوشمندسازی حدود ۶۰ میلیارد تومان اعتبار میخواهد. این پروژهها فرابخشیاند و همکاری وزارت نیرو، محیط زیست، کشور، ارتباطات، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و سازمان هواشناسی را میطلبند.
کشاورزی ۱۷ درصد اشتغال کشور را تامین میکند
سرپرست مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران هم در این نشست گفت: هرچه زمان انتقال فناوری از دانشگاه به مزرعه کوتاهتر شود، هزینه تأمین آب و ارزش افزوده از دسترفته کاهش مییابد.
بهزاد فکاری افزود: طبق آمار برنامه ششم، کشاورزی ۱۷ درصد اشتغال کشور، حدود چهار میلیون شاغل و ۱۱ درصد تولید ناخالص داخلی را مستقیم تأمین کرده است که با احتساب کسبوکارها و صنایع و خدمات کشاورزی، این سهم به حدود ۳۰ درصد میرسد.
در این نشست مجری طرح سامانههای نوین آبیاری و عضو کارگروه آب مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران هم اظهار داشت: برنامه هفتم و سند دانشبنیان امنیت غذایی، ارتقای بهرهوری و کاهش مصرف آب را هدف گرفتهاند.
فریبرز عباسی ادامه داد: کاهش مصرف آب کشاورزی از ۷۰ تا ۸۰ میلیارد مترمکعب به ۵۱ میلیارد مترمکعب در سند امنیت غذایی و ۶۵ میلیارد مترمکعب در پایان برنامه هفتم هدفگذاری شده است. مؤسسه سیمیت یکسوم مسیر ارتقای بهرهوری را سیاستی و ایکاردا حدود ۷۰ درصد عوامل مؤثر بر تولید را فناورانه میداند و مطالعه دانشگاه تهران نیز ۱۹۴ عامل شناسایی کرده که بیش از ۱۵۰ مورد سیاستی یا فناورانهاند.
افزایش ۴۰ درصدی بهرهوری با آبیاری هوشمند
به گفته او سامانههای نوین آبیاری عملکرد، بهرهوری و راندمان را افزایش میدهند و هوشمندسازی این مزایا را بیشتر میکند. مجری طرح سامانههای نوین آبیاری با اشاره به آغاز جدی برنامههای اجرایی آبیاری هوشمند در کشور ادامه داد: برنامه اجرایی از ۱۴۰۱ آغاز شد و از حدود دو سال پیش توسعه آبیاری هوشمند در کشور وارد مرحله اجرایی شده است.
به گفته عباسی این کار با پنج شرکت دانشبنیان شروع شد و امروز دو شرکت تأییدیه تجهیزات دارند و هفت شرکت دیگر در حال بررسیاند. او افزود: در همه استانها پایلوت یا طرحهای الگویی آبیاری هوشمند اجرا و بیش از ۳۰ محصول از جمله سیلویی، ذرت علوفهای، جو، گندم، پسته و مرکبات، پوشش داده شده است.
عباسی گفت: ارزیابی حدود ۲۰ هزار هکتار از طرحهای الگویی، کاهش ۱۵ تا ۱۶ درصدی حجم آب آبیاری، تقریباً همین میزان افزایش عملکرد و بیش از ۴۰ درصد افزایش بهرهوری را نشان داد و برای ۱۴۰۵ هم توسعه در ۵۰ هزار هکتار هدفگذاری شده است.
۲.۵ میلیون هکتار ظرفیت توسعه آبیاری هوشمند
به گفته او اگر اراضی بالای ۵۰ هکتار مبنای برنامهریزی قرار گیرد، حدود ۲.۵ میلیون هکتار ظرفیت توسعه آبیاری هوشمند در کشور وجود دارد و در صورتی که شرکتهای کشت و صنعت، مزارع بزرگ، بزرگمالکان و بهرهبرداران پیشرو مبنا قرار گیرند، حدود یک تا ۱.۵ میلیون هکتار در اولویت نخست توسعه قرار خواهد گرفت.
وی هزینه اجرای آبیاری هوشمند را بیش از ۴۰ میلیون تومان در هکتار اعلام کرد و گفت: دولت بخشی را میتواند پوشش دهد اما محدودیت شرکتهای دانشبنیان، ضعف مالی، کمبود برق و اینترنت، قطعی برق تابستان، خردهمالکی و استقبال محدود بهرهبرداران از مهمترین چالشها در این مسیر است ضمن اینکه آبیاری هوشمند جایگاه مشخصی در نظام فنی و اجرایی و سازمان برنامه و بودجه ندارد و باید رتبه مستقل یا تعریف آن در رتبه آبیاری و زهکشی ایجاد شود.
به گفته او در کشورهای مختلف بر نقش سیاستهای حمایتی دولت، مشارکت بخش خصوصی و آموزش بهرهبرداران تأکید شده و اسپانیا، آمریکا، هلند، هند، چین، استرالیا و ایتالیا تجارب قابل توجهی در زمینه آبیاری هوشمند و اجرای پروژههای مرتبط بهویژه در حوزههایی مانند گلخانهها دارند و لازم است در ایران نیز توجه بیشتری به این مؤلفهها صورت گیرد.
نظر شما